Bytes omrekenen naar KB, MB of GB betekent schakelen tussen twee telsystemen die bijna niemand duidelijk van elkaar onderscheidt. De factor 1 000 (decimaal) en de factor 1 024 (binair) zorgen voor verschillen die bij elke stap groter worden. Als je begrijpt hoe dit werkt, kom je niet voor verrassingen te staan wanneer je de grootte van een bestand of de werkelijke capaciteit van een schijf beoordeelt.
Omrekentabel voor bytes, KB, MB, GB en TB: decimale en binaire notatie
| Decimale eenheid (SI) | Symbool | Waarde in bytes | Binaire eenheid (IEC) | Symbool | Waarde in bytes |
|---|---|---|---|---|---|
| Kilobyte | kB | 1 000 | Kibibyte | KiB | 1 024 |
| Megabyte | MB | 1 000 000 | Mebibyte | MiB | 1 048 576 |
| Gigabyte | GB | 1 000 000 000 | Gibibyte | GiB | 1 073 741 824 |
| Terabyte | TB | 1 000 000 000 000 | Tebibyte | TiB | 1 099 511 627 776 |
In decimale notatie wordt elke stap vermenigvuldigd met 1 000. In binaire notatie wordt elke stap vermenigvuldigd met 1 024. Bij een terabyte loopt het verschil tussen beide systemen op tot ongeveer 10%. Op een schijf met een grote capaciteit komt dat neer op tientallen gigabytes.
Met een omrekentabel voor bytes naar KB, MB en GB kun je deze equivalenties controleren zonder zelf te rekenen.
Decimale en binaire voorvoegsels: waarom kB en KiB niet dezelfde hoeveelheid aanduiden
Het Internationaal Stelsel van Eenheden (SI) kent aan het voorvoegsel ‘kilo’ de waarde 1 000 toe. In de informatica werd dit voorvoegsel lange tijd anders gebruikt, namelijk voor 1 024, omdat geheugens werken met machten van 2. Om de dubbelzinnigheid weg te nemen, introduceerde de Internationale Elektrotechnische Commissie binaire voorvoegsels: kibi, mebi, gibi en tebi.
Concreet staat kB voor 1 000 bytes en KiB voor 1 024 bytes. Op deze schaal lijkt het verschil verwaarloosbaar. Boven de gigabyte is dat niet meer zo.
Wanneer gebruik je welke notatie?
Volgens het documentatiebeleid van Ubuntu gebruik je binaire voorvoegsels voor bestandsgroottes en werkgeheugen, en decimale voorvoegsels voor schijfcapaciteiten en netwerksnelheden. Die keuze volgt een eenvoudige logica: RAM is fysiek opgebouwd uit machten van 2, terwijl schijffabrikanten rekenen in veelvouden van 1 000.
- Bestandsgrootte op schijf of in het werkgeheugen: het binaire voorvoegsel (KiB, MiB, GiB) weerspiegelt de werkelijke indeling van geheugenadressen.
- Aangekondigde capaciteit van een SSD of harde schijf: het decimale voorvoegsel (kB, MB, GB) sluit aan bij de conventie van fabrikanten.
- Netwerksnelheid: uitgedrukt in Mbit/s of MB/s, altijd in decimale notatie, omdat telecommunicatiestandaarden het SI gebruiken.
Een omrekentabel die niet vermeldt welke notatie wordt gebruikt, vermengt dus twee verschillende referentiesystemen. De uitkomst lijkt logisch, maar leidt tot onjuiste berekeningen zodra je met grote hoeveelheden werkt.
Aangekondigde en weergegeven opslagruimte: het verschil begrijpen
Een schijf die wordt verkocht met een capaciteit van 500 GB (decimaal), bevat inderdaad 500 miljard bytes. Wanneer een besturingssysteem dat totaal bij elke stap door 1 024 deelt, maar het label ‘GB’ blijft gebruiken, geeft het een lager getal weer. Hetzelfde aantal bytes lijkt op het scherm kleiner, zonder dat er daadwerkelijk opslagruimte ontbreekt.
Hoe groter de capaciteit van het opslagmedium, hoe groter dit verschil wordt. Bij een schijf met een aangekondigde capaciteit van 1 TB loopt het weergegeven verschil op tot tientallen gigabytes.
Meer dan alleen een verschil in eenheden
Het verschil in weergave verklaart niet alles. Op Apple-apparaten wordt de daadwerkelijk beschikbare capaciteit ook beperkt door de formattering van het bestandssysteem en de ruimte die het besturingssysteem inneemt. Maak daarom onderscheid tussen twee oorzaken van ‘verlies’:
- Het puur wiskundige verschil tussen basis 10 en basis 2, waarbij er geen bytes daadwerkelijk verdwijnen.
- De ruimte die wordt ingenomen door formattering, metadata en het besturingssysteem, waardoor er echt minder ruimte overblijft voor gebruikersbestanden.
Controleer de werkelijk beschikbare ruimte via de bestandsverkenner, niet met alleen een omrekening.
Grootte van veelvoorkomende bestanden: praktische voorbeelden in KB, MB en GB
Eenheden worden begrijpelijker wanneer je ze koppelt aan herkenbare bestanden. Een tekstdocument van een paar pagina’s is doorgaans enkele tientallen KB groot. Een foto van een recente smartphone neemt meerdere MB in beslag. Een video van enkele minuten in hoge resolutie kan honderden MB groot zijn en zelfs meer dan 1 GB innemen.
Met deze richtwaarden kun je snel inschatten of een bestand op een USB-stick past of dat je het via het netwerk moet versturen. Ze helpen ook bij het bepalen hoeveel opslagruimte je nodig hebt: een schijf van enkele honderden GB is voldoende voor documenten en foto’s, terwijl videocollecties of systeemback-ups opslagcapaciteiten in TB vereisen.
Bit en byte: de hardnekkige verwarring
Een byte bestaat uit 8 bits. Netwerksnelheden worden vaak uitgedrukt in megabits per seconde (Mbit/s), terwijl bestandsgroottes in megabytes (MB) worden weergegeven. Deel de aangegeven snelheid door 8 om te schatten hoeveel data er per seconde kan worden overgedragen. Een snelheid van 100 Mbit/s betekent dus niet dat er 100 MB per seconde wordt overgedragen, maar in het beste geval ongeveer 12,5 MB per seconde.
De twee verschillen (decimaal/binair en bit/byte) spelen allebei een rol in het dagelijks gebruik. Door ze afzonderlijk te herkennen, voorkom je dat je een hardwareprobleem vermoedt terwijl het alleen om een verschil in conventie gaat. De tabel aan het begin van dit artikel is het betrouwbaarste uitgangspunt om met duidelijke eenheden te rekenen.
